«Arratiako korua», Manu Etxebarria
Agate Deunaren bezperan talde asko ikusten doguz kantuan, baina oraingoan 1951ean sortu zan Arratiakoa aipatuko dogu...
«Lurmenak», Manu Etxebarria
Urte barria neguan hasten da eta urte zaharra neguan amaitu. Negua hotza eta ezoa izaten da euri zein edurra bitarteko. Urtarrila neguaren...
«Arantzazu», Manu Etxebarrria
Arantzazu izena entzuten dogunean, batezbe, Oñati goiko Frantziskotarren Santutegi ederra jatorku gogora. Arantzazuko...
«San Inazioak», Manu Etxebarrria
Sinismenduna izan edo izan ez, uztailaren 31n San Inazio eguna ospatzen dogu Gipuzkuan, betez be Loiolan eta Bizkaian, Gorbeian...
«Kereizak», Manu Etxebarria
Bagileko San Juanetaraz gero, goizetiko kereizak gorritu eta heltzen hasten dira. Kereiza berbea mailegua da. Grekoz 'késaros', latin...
«Haltza maiatzean», Manu Etxebarria
Euskal Herrian zuhaitz mota asko daukaguz. Batzuk beresietako berezerneak dira eta beste batzuk, sabi edo mintegietan hazia...
«Laia eta Laieta», Manu Etxebarria
Martiko ekinokzioan negutik urten eta udabarrian sartzen gara. Neguan lozorroan egon dan natura berbiztuz dator eta
«Kandelario lario», Manu Etxebarria
Kandelario eguna zezeilaren 2an ospatzen dogu eta gaur egun indarra galdu arren, lehenago jai handia eta polita zan...
«Urteila», Manu Etxebarria
Urteko lehen hilea adierazteko, besteak beste, «urtarril» nagusitzen badabil be, Gorbeialdean, «urteil» darabilgu. Berba honen oinarrian...
«Mari Domingi», Manu Etxebarria
Mari Domingi, txoto berezidun andrazko pertsonaia hau, 1994an sortu zan Donostian Olentzero jentilaren «lagun-edo» izateko...
«San Juan eguzkia»
Eguzki hitza, eki edo ekhi iparraldean, egun, berbeagaz lotu behar dogu eta eguzki-argia dago bere oinarrian...
«Maiatzeko Santakurtzak»
Santakurtz jai bi daukaguz Gorbeialdean, bata maiatzaren hirukoa eta bestea irailaren hamalaukoa...
«Apiril edo jorrail»
Manu Etxebarria AyestaBINKE / 2022ko apirila Apiril berbaren jatorriak, bertsio bi daukaz. Bata, grekozko mitologiako Afrodita eta bere pareko latineko Venus, maitasun, edertasun eta ernalkortasunaren jainkosagaz, horrexegaitik lotzen da jainkosa hori udabarriko hilabete honegaz. Bestea, Ovidio, idazle latino ospetsuak, aprilis, latineko, aperire = abrir, aditzagaz lotzen dau, hilabete honetan, zuhaitz eta landarak orrira zein lorara datozelako. Hilabete hau, frantsesez: avril; italieraz, aprile; ingelesez eta alemanez: april; gazteleraz: abril eta euskeraz: apiril edo april. Baina, euskeraz, jorrail izenez be ezagutzen dogu hilabate hau, lurra lantzeko «jorratu» aditzagaz loturik. Apiril hilabete hau idazle askok aipatzen deusku, esaterako, Lauaxeta olerkariak hauxe inoan: «Hamasei
«Ekinokzioaz»
Manu Etxebarria AyestaBINKE / 2022ko martxoa Euskal lexikoaren arabera, badirudi euskal urte zaharrak, urtaro bi bakarrik eukazala: uda eta negu. Baina Kristo aurreko 46ko kalendario Julianoak lau urtaro: solstizio bi, ekinokzio bi eta hamabi hilabetetan banatu ebanez urtea, euskaldunok, uda, hirukoiztu egin genduan: udabarri, uda eta udagoien edo udazken jarriaz eta hilabeteak geurera egokituz. Solstizioak, bagil eta abenduaren 21ean dira, eta ekinokzioak, marti eta iralaren 21ean ordu batzuk arean gora behera. Ekinokziotariko bat marti edo martxokoa da. Nondik datorren eta zer esan gura dauan ekinokzio berbeak? Ba, aiko. Ekinokzio, berba konposatua da eta latinetik hartu dogu. Latinean: aequus = bardin,